ХÆРНÆДЖЫ ФЫНДЖЫ ÆГЪДАУ

ХÆРНÆДЖЫ ФЫНДЖЫ ÆГЪДАУ
Æгъдаумæ гæсгæ хæрнæджы фынгæвæрды алцыдæр æмбæлы къæйттæ-къæйттæй.
Зианы фынгыл уынаффæ кæны фынджы хистæр. Дыккаг хистæр – æрцæуæг адæмæй, æртыккаг хистæр – зианджыны мыггагæй, иннæтæ бадынц куыдхистæрæй.
Хистæрты цур – æртæ чъирийы, кусарты сæр, рахизырдыгæй – бæрзæй. Нымæц æртæйæн ирон мифологийы стыр нысан ис. Æртæ чъирийы, æртæ æртæдзыхоны, æртæ сыкъайы, æртæ хистæры. Царды – зæхх, хур æмæ доны нысантæ. Иууылдæр фидардзинадимæ баст сты, æмæ сыл бинонты бафæдзæхсынц.
Хистæр Хуыцауы ном куы ссары, уæд чъиритæй иу айсынц, дæлдæр æй æрæвæрынц, æмæ рæгъ ацæуы.
Уырдыгыстæг лæууынц кæстæртæ, лæггад кæнынц зианæн, хистæртæн. Ахуыр кæнынц фыдæлты рæсугъд æгъдæуттыл. Рухсаджы рæгъ куы рацæуы, уæд лæууæгæн дæр йæхицæн рауадзын кæнынц, ды дæр рухсаг зæгъ, дæ лæггад зианæн схæлар кæн, зæгъгæ. Уырдыгыстæг кæд йæхицæн хæсыл нымайы, уæд æй баназы, кæд нæ нуазы, уæд дзы ацаходы, тыххæй йын ничи нуазын кæны.
Мард ныгæнæн бон фыдохы бон у, æмæ æгъдауы алы фæзылд дæр дзуры ууыл.
Рæгъыты нымæц – бæрæг бæрц. Хæрнæджы фынгыл рæгъытæ куыд цæуынц, кæд æмæ цал рæгъы рауадзын хъæуы, уый аразгæ у фынджы хистæрæй, æгъдæуттæ куыд зоны, куыд арæхсы, цавæр зианы бады, уымæ гæсгæ. Ныртæккæ арæхдæр кæнынц ахæм рæгъытæ:
Стыр Хуыцауы тыххæй,
Мардæн рухсаджы рæгъ,
Йæ фæстæ цы бинонтæ ныууагъта, уыдоны цæрæнбон.
Цы мæрдтæм бацыд, йæхæдæг рухс кæмæн кодта, уыдоны рухсаг.
Æрцæуæг адæмы, сыхбæсты æмæ лæггадгæнджыты цæрæнбоны тыххæй рæгъ.
Зианы мæрдты Мыкалгабыртыл бафæдзæхсыны, бинонтæ сæ бæркад уыцы бонæй фæстæмæ цинты куыд хардз кæной, ахæм курдиаты рæгъ.
Ацы рæгъы размæ рагацау ралыг кæнынц кусарты сæры галиу хъус æмæ йæ дыууæ дихæй, цæхх ыл айзæрдынц, афтæмæй сæрыл æрæвæрынц. Рæгъытæ се ппæт дæр нуаз, зæгъгæ, ахæм æгъдау никæм ис. Дæ бон карз нозт нуазын нæу, уæд æй фæлмæндæрæй баив. Уымæй дæр дæ хъару нæу, уæд донæй ахуыпп кæн. Ирон фынджы æгъдау фылдæр бануазын æмæ бахæрыныл нæу.
Зианы фынгмæ афоныл чи нæ сæмбæлы, уый æрбады, рухсаг фæзæгъы мардæн, бануазы æмæ хойрагæй саходы. Стæй иннæ рæгъмæ банхъæлмæ кæсы.
Зианы фынгæн йæ миниуæг у къæйттæ: дыууæ чъирийы, дыууæ агуывзæйы... Фынгыл физонæг, базыг, фæрсчытæ, фыдджын æвæрын не ‘мбæлы. Рæгъ цæуы рæнхъыл. Нуазынц æрмæст бадгæйæ. Зианы фынгыл нуазæнтæ дæттын не ‘мбæлы.
Хистæр рухсаджы тыххæй цы рæгъ рауадзы, уый, дзырдæн, вæййы ахæм:
Рухсаг у. Де ‘нусон бынатмæ ацыдтæ æмæ дын дæ сыджыты хай бумбулийæ фæлмæндæр уæд. Барастыры хорзæхæй хайджын у. Нозтæй, хойрагæй дын цы сцæттæ кодтой, уыдон дын хæлар уæнт, сæрд дын ма ‘мбийæнт, зымæг дын ма сæлæнт. Бирæ адæм дыл фæрыст, æмæ дын сæ хъиамæт хæлар уæд, дæ уæлæуон хорз зæрдæ сæм дар. Дæ бинонтыл, дæ къабæзтыл, ардæм цы дзыллæ æрцыд, уыдоныл цардаудæн кæн. Дæ рухс ном макæд фесæфæд. Рухсаг у.
Рухсаджы фæстæ фынгмæ, куыд æмбæлы, афтæ æрæвналын худинаг нæ, фæлæ мардæн удыбæстæ у.
Æртыккаг рæгъ – бинонты цæрæнбоны тыххæй.
Зианджынтæ сæ хъус дарынц фынджы хистæры рæгъытæм. Æмæ æртыккаг кæронмæ куы ахæццæ вæййы, уæд зианджынты хистæртæй иу æртæ лæгимæ рацæуы бадты адæмæн арфæ ракæнынмæ.
Ирон адæммæ мард кадджын у, адæм ныууадзынц сæ ахсджиагдæр хъуыддæггæ, уæддæр зианмæ ацæуынц. Æмæ мæрдджынæн амал фæвæййы, сæ уæззау зианы сæ цуры чи æрбалæууыд, сæ зын сын йæхимæ чи айста, уыдонæн арфæ ракæныны фадат. Ацы ран зианджынтæн фæзæгъын кæнынц фыццаг хатт рухс..Уый вазыгджын æмæ зын хъуыддаг у. Цалдæр боны размæ дæр ма йæ бинойнаг чи уыд, уымæн рухсаг зæгъын зæрдæ нæ фæкомы, æмæ йæ ирон адæм фынджы уæлхъус ирон æфсармы фæрцы фæзæгъын кæнынц.
Фынгтæй куы сыстынц, уæд адæм кæрты дуармæ ныхæй-ныхмæ æрлæууынц дыууæ къордæй: хæдзары рдыгæй мыггаг æмæ, хион-хæстæджытæ, хæрз сыхæгтæ, иннæрдыгæй æрцæуджытæ ‘мæ хъæубæстæй дæрддзæгтæ. Мæрддзыгойы номæй исчи размæ рахизы æмæ арфæ ракæны, цæмæй хæдзар, сыхбæстæ бирæ бонты æнæзиан уой, цæмæй сæм адæм цинтæм, куывдтæм цæуой. Уый фæстæ æрцæуæг адæмæн арфæ ракæны фынджы хистæр, кæнæ сыхæгтæй æндæр исчи.
Ирон адæймаг, ирон лæг зиан æмæ цины фынгмæ баназын æмæ бахæрынмæ никæд цæуы. Уый у стыр худинаг. Раздæр хæрнæджы фынгыл бадтысты хистæртæ, æрцæуæг адæм. Кæстæртæ сæ сæйрагдæр хæсыл нымадтой лæггад кæнын.

Словарь по этнографии и мифологии осетин. 2014.

Нужна курсовая?

Полезное


Смотреть что такое "ХÆРНÆДЖЫ ФЫНДЖЫ ÆГЪДАУ" в других словарях:

  • ХÆРНÆДЖЫ ФЫНДЖЫ ÆГЪДАУ – перевод — см. ХÆРНÆДЖЫ ФЫНДЖЫ ÆГЪДАУ Поминальный Стол. На поминальном столе всё должно стоять парами. Стол ведет старший из соседей или односельчан, за второго старшего сидит старший от приезжих, за третьего – представитель фамилии, кто нибудь из… …   Словарь по этнографии и мифологии осетин

  • ЗИАНЫ ÆГЪДÆУТТÆ — Похоронные обряды КÆРТЫ УЫНАФФÆГÆНÆГ ХЪÆРГÆНÆГ МÆРДÆХСÆВÆР ТÆФÆРФÆС КÆНЫН НЫГÆНЫНЫ ÆГЪДАУ ХОЙРАГ ХÆЛАР КÆНЫН …   Словарь по этнографии и мифологии осетин

  • ЧЫНДЗХАСТ — см. ЧЫНДЗХАСТ – перевод Чындзхæссæг чи цæудзæн, уыдонæн рагацау бамбарын кæнынц. Раздæр иу сын фехъусын кодтой цалдæр боны, суанг къуыри раздæр. Чындзхæссæг алы адæймаджы нæ хонынц, уыцы кад æппæтмæ нæ хауы. Чындзхæсджытæ хъуамæ уой уæздан, зараг …   Словарь по этнографии и мифологии осетин

  • БАДÆНТÆ — Ирон мардæгъдау. Ныр æй кæнынц Ногбоны хæдфæстæ къуырисæры æхсæвы. Афæдзы дæргъы чи амæлы, уыдоны бинонтæ сын уыцы æхсæвмæ алкæмæн дæр йæ уаты æрцæттæ кæнынц фынджыдзаг алыхуызон хæринæгтæй, нозтытæй, халсартæй æмæ адджинæгтæй, стæй – йæ… …   Словарь по этнографии и мифологии осетин

  • ФИДАУДЖЫТÆ — см. ФИДАУДЖЫТÆ – перевод Фидауджытæ вæййынц æртæ фондз адæймаджы. Лæппуйы бинонтæ сцæттæ кæнынц Фидауæггаг æхца, кæмæн куыд йæ бон у, афтæ. Фидауæггаг цы æхца сæвæрынц, уый у Мысайнаг, дыууæ мыггаджы кæй бафидыдтой, кæй бахæстæг кодтой, уый… …   Словарь по этнографии и мифологии осетин

  • ХÆМЫЦ — Нарты хистæр Уæрхæджы фаззон фырт, Æхсæртæг æмæ Донбеттыры чызг Дзерассæ рæсугъды (Сасанайы) фырт, Нарты номдзыд Уырызмæджы фаззон, æндонриу Батрадзы фыд, Быценты сиахс. Болатрихи Хæмыцы тыххæй Нигер афтæ фыссы: «Уырызмæджы кæстæр æфсымæр, кæстæр …   Словарь по этнографии и мифологии осетин

  • ТХОСТ — Хæстонты бардуаг, ирон адæмы тыхгæнджытæй, знæгтæй хъахъхъæнæг бардуаг. Уымæ гæсгæ, фылдæр ауды хæстонтыл, у зын сахаты сæ фæдисон, се ххуысгæнæг. Фынджы хистæр ын æртæ чъирийæ йæ ном аргæйæ фæзæгъы: «Тхосты дзуар, табу дæхицæн! Нæ бæстыл… …   Словарь по этнографии и мифологии осетин

  • ЗАЗХÆССÆН — Мардæгъдау. Кæнынц æй Куадзæнæй дыууæ къуырийы раздæр сабат боны афæдзы дæргъы чи амард, уыдоны рухс ном æрымысынæн. «Зазхæссæны бон мыггаг, сыхæгтæ æмæ хæстæджытæ марды ном ардтой мархойы хæринæгтæй, – фыста Хозиты Федыр йæ чиныг «Ирон фынджы… …   Словарь по этнографии и мифологии осетин

  • Чызджыты бадан Мады Майрæмы тыххæй — см. Чызджыты бадан Мады Майрæмы тыххæй – перевод Чызджыты бадан Мады Майрæмы тыххæй – чызджыты сæрмагонд бæрæгбон, кæнынц æй фæззæджы кæрон, æппæты зынгæдæр фæззыгон бæрæгбон Джеоргуыбайы рæстæг. Чизджытæ æрæмбырд вæййынц сæхицæй искæйы, кæнæ та… …   Словарь по этнографии и мифологии осетин


Поделиться ссылкой на выделенное

Прямая ссылка:
Нажмите правой клавишей мыши и выберите «Копировать ссылку»